't Oude klokje
De kleine luidklok
| Algemeen: | Monumentale luidklok gegoten in 1710. |
| Klokkengieter: | Waarschijnlijk J. A. de Grave, klokkengieter te Amsterdam. |
| Onderdiameter: | 425 mm |
| Gewicht: | ca 55 kg. |
| Slagtoon: | ca C3. Ze klinkt redelijk. |
| Luidsysteem: | Rechte luidas met vliegende klepel. |
| Kroon: | Het klokje heeft een traditionele kroon, waarvan op de originele kroonarmen maskers zijn aangebracht. |
| Opschrift in band: | + AMSTELODAMI; ANNO DOMINI 1710 |
| Historie: | De klok, oorspronkelijk afkomstig van het voormalige eiland Schokland, heeft volgens overlevering nog een poos dienst gedaan als bel bij de pont over het Ramsdiep tijdens de aanleg van de Noordoostpolder. |
| Gegevens afkomstig van een inspectierapport, in 2002 opgemaakt door Jan Kuipers, adviseur Luidklokken & Torenuurwerken te Steenwijk. | |
Originele kerkklok luidt weer op Schokland
Op zaterdag 19 september organiseerde de Schokkervereniging haar jaarlijkse verenigingsdag. De dag stond helemaal in het teken van de ontruiming van het eiland Schokland in 1859, dit jaar dus precies 150 jaar geleden.
Er werd een vuistdik boek gepresenteerd over de ontruiming van het eiland, Het boek 'Schokland verlaten' werd geschreven door Bruno Klappe en Wim Veer.
's Middags onthulde de Commissaris van de Koningin Leen Verbeek op het museumterrein een bronzen plaquette ter herinnering aan de ontvolking van het eiland.
Een bijzonder moment was het luiden van de originele kerkklok van Schokland. Enkele dagen daarvoor was de klok na een jarenlange afwezigheid terruggeplaatst in het kerktorentje van de voormalige kerk, die nu in gebruik is als museumkerk. In 1942 was de klok uit de toren verwijderd om het voor de Duitse bezetter verborgen te houden.
Na de oorlogsjaren kwam het weer 'boven water' maar keerde niet terug naar Schokland. Het klokje werd in 1953 geschonken aan de hervormde gemeente van het nieuwe polderdorp Ens. Daar heeft het tot voor enige tijd geleden gehangen in de kerktorentje van de hervormde kerk. Na het fuseren van de protestantse kerken verloor het hervormde kerkgebouw en daarmee ook het klokje zijn functie.
Na een verzoek van de Schokkervereniging is de klok door de protestantse gemeente in bruikleen afgestaan om weer te luiden op zijn oorspronkelijke plaats.
Op 19 september was voor het eerst sinds ruim een halve eeuw dat de klok uit 1710 weer op het voormalige Zuiderzee-eiland te horen was.
Het oude kerkklokje van Schokland
hangt weer ’waar hij hoort’
 'Amstelodami": de klok is gegoten in Amsterdam.  Anno Domini.  Het jaartal op de klok: 1710.  Jaap van Wijk van de Protestantse kerkeraad uit het 'nieuwe' Ens.  Voorzitter Theo Grootjen van de Schokkervereniging.  Van Wijk en Grootjen schudden elkaar de hand.  De klok wordt in de hoogwerker getild.  Omroep Flevoland filmt.  De firma Petit & Fritsen tilt de klok het torentje in.  Kort daarna hangt-ie al.  Het torentje en de klok vanuit een hoogwerker. |
di. 22 sep. 2009.
SCHOKLAND - Er is sinds de ontruiming in 1859 veel verdwenen van Schokland. Als het aan de Schokkervereniging ligt, komen de belangrijkste attributen terug. Donderdag boekte men een succes: het oude kerkklokje werd weer teruggehangen: ‘Een historisch moment.’
Het luidklokje van de Hervormde kerk op Schokland is in 1710 gegoten in Amsterdam. In de Tweede Wereldoorlog was men bang dat hij gebruikt zou worden voor de Duitsers wapenindustrie. De Rijksdienst begraafde daarom de klok in een landbouwschuur op de dijk bij Ramspol.
Kerk in Ens
Na de oorlog werd het klokje opgegraven en geschonken aan de NH-kerk in het ‘nieuwe’ Ens. Zij hingen ’m in 1953 in het torentje op het Kerkplein.
Deze kerk is enkele jaren geleden verkocht. De protestantse gemeente wilde het oude klokje een ereplaats geven in de te verbouwen Gereformeerde kerk. Daarom werd het klokje in november uit de toren op het Kerkplein gehaald.
Op dat moment zag de Schokkervereniging haar kans schoon. ’Dit was gewoon een unieke kans om ‘m weer terug te brengen waar-ie hoort’, aldus voorzitter Theo Grootjen. Hij klopte bij het kerkbestuur aan en de hele landelijke media dook er bovenop.
Overgedragen
Uiteindelijk is het kerkbestuur overstag gegaan en is de klok in bruikleen gegeven aan de Schokkervereniging. Bestuurslid Dick Bruins heeft ‘m daarna schoongemaakt en de firma Petit & Fritsen heeft de ophanging gerepareerd. Donderdag hing dit bedrijf de klok terug op z’n oorspronkelijke plaats.
Het enige verschil met vroeger is, dat de oude klepel eruit gehaald is. ‘Luiden is niet verstandig’, zegt Dick Bruins. De klepel wordt straks tentoongesteld in het museum en de klok wordt nu geluid met een nieuwe, mechanische hamer.
Festiviteiten
De gemeente is eigenaar en beheerder van de Schokker kerk en zorgde ervoor dat de klok er zaterdag weer hing bij de festiviteiten ter gelegenheid van 150 jaar ontruiming. De mensen van de Schokkervereniging glunderden donderdag van oor tot oor. ‘Dit doet ons goed’, zei Theo Grootjen.
Jaap van Wijk, de voorzitter van de kerkeraad in Ens, kan er mee leven: ‘Wij hadden ‘m een prominente plek willen geven in onze kerk, maar we hadden nog geen concreet plan. We hebben uiteindelijk rekening gehouden met de emotionele waarde en de geschiedenis van dit klokje. De Schokkervereniging vond dít de juiste plek voor de klok en eerlijk gezegd konden wij ons daar wel in vinden.’
Eigenaar
Overigens is het de vraag of de kerk in het nieuwe Ens formeel wel eigenaar is van de klok. Zij hebben ‘m weliswaar gekregen van de Rijksdienst, maar ook die heeft de luidklok zomaar uit de kerk op Schokland gehaald.
‘Het eigendom is inderdaad dubieus’, erkent Grootjen, ‘Dat hadden wij kunnen aanvechten, maar die discussie zijn we niet aangegaan. Voor de kerk was het toch al een lastige discussie. Vooral de oudere personen binnen de Hervormde kerk hadden zo iets van: We zijn onze kerk al kwijt en nu ook de klok nog… Daar hebben wij begrip voor.’
© tekst en foto's:
Maarten Heijenk
|
OVERLEVERING Het verhaal van het klokje is bekend uit de overlevering. Is het honderd procent zeker dat-ie echt uit Schokland komt? Historicus Bruno Klappe van de Schokkervereniging erkent dat er geen waterdicht bewijs is: ‘Het staat nergens zwart op wit. Maar het kan bijna niet missen.’ |
|
MEER ATTRIBUTEN De RK-kerk in Ommen heeft veel attributen, die afkomstig zijn van Schokland. In Vollenhove staat een Mariabeeld en in de RK-kerk in Emmeloord een icoon. Theo Grootjen hoopt dat al die zaken ooit terugkeren op Schokland: ‘Wij respecteren de huidige gebruikers, maar wij laten wel regelmatig weten dat het eigenlijk hier thuis hoort.’ Dat geldt ook voor de Statenbijbel in de Protestantse gemeente in Ens. ‘Wij hebben echter gedacht: eerst die klok maar’, aldus de voorzitter. |
Schokker discussies verstommen niet
 |
maandag 21 september 2009
door Harry de Ridder
SCHOKLAND - Zelfs een vuistdik boek over de 'ontvolking' van Schokland doet de discussie niet verstommen. "De bewoners gingen niet weg uit armoede. Het onderhoud was te duur", weet Gerard Corjanus. 'Hij liegt', lacht Theo Grootjen. 'De Schokkers hadden een armoedig bestaan, zeker de laatst twintig jaar. De ontruiming was een onomkeerbaar proces.'
Aardig onderdeel van de ceremonie is het luiden van de klok van de hervormde kerk van Middelbuurt. Vorige week donderdag keerde de klok na tientallen jaren omzwervingen door de Noordoostpolder terug in het torentje van de kerk. In 1942 werd de klok verborgen voor de Duitsers, later kwam de klok in handen van de hervormde gemeente in Ens. Nu de hervormde en gereformeerde gemeenten in Ens de handen ineen hebben geslagen, is de klok terug waar hij hoort.
Na jaren galmt weer klokgelui over Schokland
18 september 2009
SCHOKLAND - De voormalige hervormde kerk Schokland heeft sinds donderdagmorgen zijn originele kerkklok terug. Om tien uur klonk het geluid van de koperen bel na tientallen jaren weer over het eiland.
De klok stamt uit 1703 en werd gebruikt tot de ontruiming van het eiland in 1859. In de Tweede Wereldoorlog werd de klok verstopt uit angst dat de Duitsers hem zouden stelen. Na de bevrijding belandde hij in de hervormde kerk van Ens.
De Schokkervereniging, een club van 700 nazaten van de Schokkers, wilde de klok op Schokland terug en ging het gesprek aan met Ens.
Voordat de Enser kerk de klok teruggaf, is de nodige tijd gepasseerd. Voorzitter Theo Grootjen van de Schokkervereniging: "Het hervormde kerkgebouw van Ens is na de vorming van de protestantse gemeente afgestoten en ging over in particuliere handen. Dat was voor het hervormde deel al moeilijk genoeg. Dat wij de klok -die zestig jaar in Ens heeft gehangen- terug wilden, gaf dan ook wat discussie. Gelukkig zijn we begin april op buitengewoon plezierige wijze tot een overeenkomst gekomen."
De klok is door de protestantse gemeente van Ens in bruikleen gegeven aan de Schokkervereniging. Grootjen is er blij mee. "We hebben niet zo veel originele voorwerpen meer op Schokland. Toen het eiland in 1859 werd ontruimd, moest alles worden afgebroken. Alleen de kerk en het lichtwachtershuisje zijn blijven staan." De bruikleen is permanent.
"Afgelopen week is alles in een stroomversnelling gekomen. Dankzij gemeente Noordoostpolder, die Schokland beheert, is de klok zo snel geplaatst", aldus Grootjen.
Kerkklok terug op Schokland
 |
15 september 2009
ENS - Het klokje van Schokland zal donderdag worden teruggehangen in het torentje van het museumkerkje op Middelbuurt op Schokland.
De P.K.N-kerk 'De Zaaier' uit Ens heeft de klok in bruikleen overgedragen aan de Schokkervereniging. Aan de klok worden nu nog enkele technische werkzaamheden gedaan, zodat hij op Schokland kan luiden.
Klokje van Schokland over enkele dagen terug
|
zaterdag 12 september 2009
door Dik van Herwaarden
SCHOKLAND - Als het even kan, kan de Schokker kerkklok vanaf volgende week zaterdag weer luiden vanaf de toren op het kerkje op de Middelbuurt van Schokland.
Over een week is het Schokkerdag en de Schokkervereniging gaat er vanuit dat de klok dan kan luiden. De vereniging krijgt de klok in bruikleen van de protestante gemeente in Ens.
De klok is nu bij een reparateur die onderzoekt of het mogelijk is de klok te laten luiden. "Dat zou fantastisch zijn", zegt voorzitter Theo Grootjen van de Schokkervereniging. "In het torentje en luiden, dat is echt het mooiste. En zoals het er naar uit ziet, lijkt het te lukken."
Als noodscenario heeft de vereniging nog een eenvoudige klokkenstoel achter de hand waarin de klok kan komen te hangen. Maar dat scenario heeft niet de voorkeur.
Bij de klok komt een gedenkplaat met de geschiedenis. De klok verhuisde in 1953 naar de toren van de hervormde kerk in Ens, die inmiddels particulier eigendom is. "Maar die klok hoort op Schokland", aldus Grootjen.
Schokland krijgt kerkklok terug
 |
De klok uit 1703 hing sinds de Tweede Wereldoorlog in de protestantse kerk van dit nabijgelegen dorp. In de oorlog werd de klok verstopt uit angst dat de Duitsers het ding zouden stelen. Na de bevrijding belandde hij in Ens. De Schokkervereniging, een club van zevenhonderd nazaten van de Schokkers, vindt dat de klok op Schokland hoort en vroeg hem terug. Maar de Enser kerk moest daar wel even over nadenken.
De klok wordt door de protestantse gemeente in bruikleen gegeven aan de Schokkervereniging, is nu overeengekomen. De Schokkers hangen hem terug in het museumkerkje van Werelderfgoed Schokland en plaatsen er een gedenkplaat bij waarop de geschiedenis van de klok wordt weergegeven. Wanneer de klok daadwerkelijk wordt teruggehangen, is nog niet bekend. De laatste formaliteiten moeten namelijk nog worden afgerond.
De Volkskrant
do. 2 april 2009
'Velen huilden toen ze het eiland moesten verlaten'
|
zaterdag 16 mei 2009 2009
door Egbert Voerman
SCHOKLAND - 'De Schokkers waren zeer aan hun geboortegrond gehecht. Velen van hen huilden, toen ze het eiland moesten verlaten. Sommigen namen zelfs grond van het eiland mee, zodat ze toch in Schokker aarde begraven konden worden.' Theo Grootjen, voorzitter van de Schokkervereniging, vertelt tijdens de herdenking van 150 jaar ontruiming Schokland, wat het betekende om het eiland te moeten verlaten.
De Schokkervereniging had op deze dag graag het oorspronkelijke klokje weer horen luiden in het kerkje op Middelbuurt. Maar dat zal nog even duren. Voorzitter Theo Grootjen kon wèl melden, dat na 'prettig overleg' met de protestantse gemeente De Zaaier in Ens - de huidige eigenaar - overeenstemming is bereikt over het in bruikleen krijgen van de klok. 'Wanneer en op welke wijze de klok zijn plek in het kerkje terugkrijgt, daarover zijn we nog in gesprek met de gemeente Noordoostpolder. Dat hangt namelijk ook af van het onderhoud aan het torentje. Op 19 september is het Schokkerdag. We doen ons stinkende best om het klokje dan op Schokland te laten luiden.'
Kerk praat over de kerkklok
De kerkenraad schrijft in deze uitnodiging onder andere:
'Verder komt de bestemming van de kerkklok van de voormalige N.H. Kerk ter sprake. Deze klok is afgelopen december uit de toren verwijderd. Hierover heeft de kerkenraad een brief ontvangen van de ‘Schokkervereniging’. Er zullen deze avond een aantal gedrukte exemplaren van deze brief liggen.'
Villa VPRO
Klik hier voor het interview >>maandag 23 februari 2009
VARA: 'Kom op met die klok!'
Op 20 februari deed hij verslag vanaf Schokland.
Klik hier voor het radio-verslag >>Artikel van de site van 'De Heer ontwaakt' (www.omroep.vara.nl):
De klok terug in de toren! Theo Grootjen van de Schokkervereniging zou het wel naar Ens willen schreeuwen. Maar hij houdt zich in. Zie je het eiland? Hoor je het water klotsen...
  Theo Grootjen  Robert Jan Booij |
Theo Grootjen van de Schokkervereniging vertelt vol vuur over het eiland. Hij is een nazaat van de Schokkers. Tijdens praten kijkt hij maar weer eens naar de klokketoren. De klok die er nu inhangt is surrogaat. De echte, uit begin 18e eeuw, bevindt zich ergens in het nabijgelegen Ens. Waar weet hij niet. Het contact met de Hervormde Kerk verloopt niet zo soepel.
Na de inpoldering bleef de klok in de Schokkertoren hangen. Tot hij in de Tweede Wereldoorlog verstopt werd voor de Duitsers. Vervolgens kwam hij terecht in de toren van de Hervormde Kerk, te Ens dus. De geschiedenis wordt gemaakt waar je bijstaat. Want de hoeveelheid kerkbezoekers liet kennelijk te wensen over; het kerkgebouw is onlangs verkocht en onttakeld. De hervormden gebruiken nu de kerk en de klok van gereformeerden. En de schokkerklok? Die is ergens opgeslagen, klaar om teruggeplaats te worden op de plek waar hij eigenlijk hoort. Mits de hervormden willen meewerken.
Als echte Schokker weet Grootjen welke krachttermen hij kan gebruiken, maar hij houdt zich in. 'Met stroop vang je meer vliegen dan met azijn,' zegt hij. Het zou wel mooi zijn, 150 jaar na de ontruiming. De klok terug in de toren, hoog boven de Zuiderzee. Z'n roep zal weer ver over de golven reiken. Tot voorbij de benzinepomp. Theo Grootjen wil het maar wat graag uitleggen. Luister maar...
'Tijd om Schokklok terug te krijgen'
  Theo Grootjen |
1. Hoe is die klokweggeraakt?
,,Toen in 1859 het eiland werd ontruimd vanwege de oprukkende Zuiderzee bleven de kerk en de klok achter. In 1942 werd de klok er uit gehaald en onder een landbouwschuur begraven om te voorkomen dat de Duitse bezetters hem inpikten. Daarna was hij nog even in gebruik als bel bij de veerpont. Toen liet de Rijksdienst hem ophangen in de kerk in het nieuwe Ens, maar dat is niet op Schokland.’’
2. Waarom juist nu actie?
,,De hervormde kerk in Ens is verkocht aan een particulier, maar de Schokkerklok is er uitgehaald en wordt ergens bewaard. Dat is voor ons natuurlijk hét moment omdie klok weer terug te krijgen naar de plek waar hij thuishoort, op Schokland.’’
3. Willen ze in Ens die klok wel aan Schokland teruggeven?
,,De hervormde gemeente beraadt zich, heb ik begrepen. De voorzitter van de kerkenraad staat er niet afwijzend tegenover maar moet eerst nog overleggen met de leden van de gemeente. Ach, hij heeft daar al vanaf 1948 gehangen dus ze hebben al zestig jaar van de klanken kunnen genieten.’’
4. Wanneer wilt u de klok weer horen luiden?
,,Wij gedenken dit jaar dat Schokland 150 jaar geleden is ontruimd. In mei hebben we daarover een expositie. Het zou prachtig zijn als we dan de klok weer zouden kunnen laten luiden. Dat heeft voor de ruim zevenhonderd leden van onze vereniging van nazaten van Schokkers een emotionele lading. Schokland is Werelderfgoed, de klok zou daar heel goed bij passen.’’
5. Zoekt u nog meer Schokland?
,,De spullen zijn destijds over heel Nederland verspreid. In de katholieke kerk in Ommen staan de doopvont en het kerkzilver, in Vollenhoven het Mariabeeld. Wij respecteren de nieuwe eigenaars, maar als er iets vrij komt staan we paraat. Van de doopvont hebben we in ieder geval een replica. En die klok zou ik vanavond nog wel willen ophalen.’’
Algemeen Dagblad
20 feb. 2009
Gesteggel om oude kerkklok Schokland
 |
Werelderfgoed Schokland werd 150 jaar geleden ontruimd, omdat de Zuiderzee het eiland dreigde op te slokken. De protestantse kerk met daarin de klok bleef staan, ook toen in 1942 de zee werd ingepolderd. Maar in de oorlog verstopte de Rijksdienst Wieringermeer de bel, uit angst dat de Duitsers het ding zouden stelen.
De Schokkervereniging, een club van zevenhonderd nazaten van de Schokkers, vindt het nu tijd de klok weer terug te hangen op de oorspronkelijke plek. ‘Wij vieren dit jaar een jubileum met allerlei activiteiten. Het is namelijk 150 jaar geleden dat Schokland werd ontruimd. Dan zou het toch mooi zijn om de authentieke klok weer in de toren te hangen?’
‘Na de oorlog werd hij cadeau gedaan aan de kerk in Ens, omdat Schokland toen amper nog bestond. Het was een verlaten eiland op het droge. De Rijksdienst vond hem daarom beter passen in de kerk in Ens’, legt Grootjen uit.
Hij wil de bel best ruilen voor het exemplaar dat nu bengelt in de kerk op Schokland. ‘Alleen de kerk en een lichtwachtershuisje bij de oude haven zijn origineel op ons eiland. De bel zou een mooie aanvulling daarop zijn, hij hoort hier gewoon.’
Voorzitter Jaap van Wijk van de kerkenraad van de Protestantse gemeente de Zaaier in Ens wil de kwestie eerst in de kerkenraad bespreken. ‘We willen eerst goed onderzoeken of onze gemeenteleden emotionele waarde hechten aan de klok.’ Hij gaat eind maart in gesprek met de Schokkervereniging.
www.ikonrtv.nl
20 feb. 2009
Gesteggel om oude kerkklok Schokland
Werelderfgoed Schokland werd 150 jaar geleden ontruimd, omdat de Zuiderzee het eiland dreigde op te slokken. De protestantse kerk met daarin de klok bleef staan, ook toen in 1942 de zee werd ingepolderd. Maar in de oorlog verstopte de Rijksdienst Wieringermeer de bel, uit angst dat de Duitsers het ding zouden stelen.
De Schokkervereniging, een club van zevenhonderd nazaten van de Schokkers, vindt het nu tijd de klok weer terug te hangen op de oorspronkelijke plek.
Nederlands Dagblad
19 feb. 2009
Radio 1 Journaal
Interview Radio 1 >>Radio 1 Journaal
19 feb. 2009
Schokland wil zijn kerkklok terug
19 feb. 2009
Het eiland Schokland wil zijn kerkklok terug. De klok is momenteel in bezit van een kerk in het naburige Ens. Maar volgens de Schokkervereniging, een club van nazaten van bewoners van het voormalig eiland in Zuiderzee, behoort de klok in de kerk van Schokland te hangen. Een gesprek met Theo Grootjen, voorzitter van de Schokkervereniging.
Toekomst katholieke kerkklok nog ongewis
De Schokkervereniging wil dat de originele kerkklok van het katholieke kerkje op Schokland terugkeert. De kerkbel is nu in handen van de hervormde gemeente in Ens en die wil er geen afstand van doen. Er is inmiddels een gesprek geweest tussen de partijen.
Daarin is afgesproken dat de kerkgemeente eind maart laat weten of de klok terug mag naar Schokland.
Filmpje >>
Omroep Flevoland
19 feb. 2009
Schokland wil oude kerkklok terug
23 dec. 2008
Strijd om kerkklok van Schokland
 22 december 2008 |
Hij is nu in handen van de hervormde gemeente in Ens en die wil er geen afstand van doen. In de Tweede Wereldoorlog werd de klok begraven in een boerenschuur, om te voorkomen dat de Duitse bezetters hem zouden omsmelten tot munitie.
Na de oorlog is de kerkklok door medewerkers van de rijksdienst aan de hervormde kerk in Ens gegeven. Nu dat kerkgebouw is verkocht, wil de Schokkervereniging dat de klok terugkomt naar Schokland.
geluidsfragment
Filmpje
Kerkklokkenstrijd rond luidbel van Schokker Middelbuurtkerk
dinsdag 16 december 2008 |
SCHOKLAND - Die klok hoort maar op een plaats thuis en dat is het kerkje op de Middelbuurt van Schokland, zegt Bruno Klappe van de Schokkervereniging.
Daar denkt de protestantse gemeente De Zaaier in Ens iets anders over. De kleine klok moet een plaatsje in de straks verbouwde kerk krijgen. "De binnenplaats van de kerk is als idee geopperd'', zegt Martin Schutte van De Zaaier.
De vroegere Nederlandse hervormde kerk in Ens, nu particulier eigendom, had twee klokken. De grote van 300 kilo. Die keert na restauratie terug. De kleine kerkklok van 55 kilo is het Schokker klokje en eigendom van De Zaaier. Ook die luidklok is recent uit de hervormde kerk gehaald en hoort een plaatsje te krijgen in de kerk van de protestantse gemeente in Ens. "Ik heb begrip voor de mening van de Schokkervereniging'', zegt Schutte. "Maar wij zien het als kerkelijk erfgoed. De kerk is ook eigenaar.''
Bruno Klappe, ook hoofdredacteur van Het Schokkererf, zegt dat voor iedereen die Schokland een warm hart toedraagt, maar een plaats de juiste kan zijn: op Schokland. De klok kan bijvoorbeeld terug in het Schokker kerkje. Het museum is een alternatief. De luidklok komt immers van Schokland. Tot de zomer van 1859 luidde de klok op Schokland. Maar in 1953 kreeg de klok een tweede leven in de hervormde kerk in Ens, waar ook een grote klok hing die aan het uurwerk was gekoppeld. Bij speciale gelegenheden luidde ook het Schokker klokje.
Reacties op de website van De Stentor:
Bruno Klappe, Eindhoven:
De protestantse gemeente De Zaaier ziet het Schokker luidklokje als kerkelijk erfgoed, en wil het daarom op de binnenplaats van de kerk neerzetten. Natuurlijk zie ik het Schokker luidklokje ook als kerkelijk erfgoed, en wel als erfgoed van de hervormde kerk op Schokland.
Het klokje dateert uit 1710 en het is aannemelijk dat het al vanaf dat jaar tot in de Tweede Wereldoorlog op Schokland heeft gehangen, ruim 230 jaar dus. In het nieuwe Ens heeft het slechts 55 jaar gehangen. Het klokje hoort daarom gewoon op Schokland thuis.
De vraag is overigens of De Zaaier wel echt eigenaar van het klokje is. De Duitsers hebben destijds vele kerkklokken gevorderd en omgesmolten. Om te voorkomen dat het Schokker klokje dat ook zou overkomen werd het verstopt in een magazijn van de Directie Wieringermeer (Noordoostpolderwerken) op Ramspol. Na de oorlog zou het nog een poos dienst gedaan hebben als bel bij het pontje over het Ramsdiep. Uit een oud kerkblaadje blijkt dat in 1946 de Schokker luidklok door de Directie Wieringermeer aan de Nederlands Hervormde Kerk in het nieuwe Ens is afgestaan.
Maar was de Directie Wieringermeer wel de wettige eigenaar van het klokje, of had ze het alleen maar in bewaring? Ik vermoed het laatste....
Je zou het klokje ook kunnen zien als oorlogsbuit. En is het thans niet zo dat iedereen vindt dat oorlogsbuit gewoon teruggegeven moet worden?
Als de mensen van De Zaaier hier nog eens goed over nadenken, zullen ze het vast met me eens zijn.
Jack Smits:
Hoe de regels in 1859 waren weet ik niet maar volgens het huidige recht is de kerk in (nieuw) Ens bezitter maar geen eigenaar van het klokje. (wie heeft er in oorsprong voor betaald voor de leek). M.i. moet de klok terug naar de eigenaar dus de kerk in Middelbuurt op schokland. De oude haat en nijd tussen de RK en de hervormde kerk(op Schokland) mag geen reden zijn de klok niet terug te geven.
Als redelijke mensen onder elkaar de zaak afhandelen.
Toekomst luidklokje Ens onzeker
woensdag 17 december 2008 |
De toekomst van het oude luidklokje is nog onzeker. In elk geval terug naar het voormalige eiland, als het aan de liefhebbers van Schokland ligt. Terughangen in het torentje op het museumkerkje van Schokland is een mogelijkheid. Of tentoonstellen in het museum op het voormalig eiland.
De klok begon zijn leven in het oude Ens. Beter bekend als het zuidelijke deel van Schokland. Daar waarschuwde het de Schokkers op zon- en feestdagen dat de dienst begon. Maar toen de laatste eilandbewoners in de zomer van 1859 naar het vasteland verhuisden, viel het klokje stil.
In 1953 verhuisde het klokje naar de Nederlands Hervormde kerk in het nieuwe Ens. Daar kwam het boven de nieuwe luidklok te hangen. Op feestdagen luidden ze samen.
In de oorlogsjaren tussen ‘40 en ‘45 moest de klok onderduiken. De Duitsers eisten inlevering van alle koperen materialen, zodat er meer oorlogstuig gemaakt kon worden. Veel historische luidklokken werden in beslag genomen en omgesmolten. De luidklok van Schokland werd begraven in het magazijn van een landbouwschuur op de dijk te Ramspol. Na de oorlog kwam de klok weer boven water.
Het klokje is eruit
6 dec. 2008
 |  |
De luidklok van Ens
 september 2008 |
Rijdend over de polderwegen van Kampen, via Ramspol en het nieuwe Ens, naar het vroegere eiland Schokland, zie je het kerkje op de museumbuurt al van verre. Het kerkje van het oude Ens, het zuidelijke deel van Schokland, met dat aardige torentje op zijn dak, waarin jarenlang een luidklok hing die de Schokkers op zon- en feestdagen liet weten dat het tijd was om naar het woord des Heren te luisteren.
De luidklok van het oude Ens viel stil in de zomer van 1859, toen de laatste Schokkers naar het vasteland verhuisd waren. Tot in 1953 het klokje een tweede leven begon in de kerk van het nieuwe Ens. De Leeuwarder Courant berichtte hier een jaar eerder al over:
Nieuwe Ens krijgt klok van het oude Ens
Er liggen binnen de dijken van de Noordoostpolder twee plaatsen die met 'Ens' worden aangeduid. Het ene Ens is overgebleven van het dorpje dat vroeger op Schokland lag; het andere ligt enkele kilometers ten Oosten van het oude eiland. Dit is één van de spiksplinternieuwe dorpen, welke de jonge generatie van het polderland heeft gebouwd.
Het oude Ens heeft thans nog iets op het nieuwe voor: het heeft een kerkje. Lang zal het die voorsprong niet meer hebben, want reeds is de eerste paal in de grond geslagen voor de Ned. Herv. kerk, die in het nieuwe Ens zal worden gebouwd.
Het is al meer dan honderd jaar geleden, dat de Schokkers voor het laatst in het oude kerkje samen kwamen. Dat was in de tijd toen het eiland nog twee dorpjes had, die door een loopplank (zonder leuning) met elkaar verbonden waren.
Straks als de nieuwe kerk klaar is, zal het klokje uit het oude kerkje naar de nieuwe kerk worden overgebracht. En wanneer dan de stem uit het oude klokje over de poldervlakte klinkt, zal menigeen bedenken, hoe 't oude voorbij gaat en het nieuwe komt. (1)
Tussen 1946 en 1953 hebben de Ensenaren gebruik gemaakt van een door een Fins kerkgenootschap geschonken houten noodkerk. Een plaatselijke krant schreef over de laatste dienst in dat gebouw: "De oude bijbel die reeds in vroeger tijden dienst deed in het oude kerkje op het eiland Schokland, lag jaren lang op de kansel van de noodkerk te Ens. Het was dan ook een plechtig moment toen de predikant deze bijbel dichtsloeg om haar straks weer dienst te laten doen in de nieuwe kerk." (2)
Die bijbel zou ruim 400 jaar oud zijn en nog de canonieke en apocriefe boeken bevatten. De bijbel is, zo wordt gezegd, bij de ontruiming van Schokland in 1859 door een Schokker familie meegenomen naar Kampen en bij de ingebruikname van deze kerk in 1953, door een nazaat van de familie aan de kerk in Ens geschonken. (3)
Op donderdag 21 mei 1953 werd dan eindelijk de nieuwe kerk in het nieuwe Ens plechtig in gebruik genomen. In de 6 meter hoge dakruiter bovenop de kerk was een nieuw gegoten luidklok van 300 kilo opgehangen en een verlicht uurwerk aangebracht, beide geleverd door de firma Gebr. Van Bergen uit Midwolda. Bovenin het torentje, boven de nieuwe luidklok, hing het kleine, van Schokland afkomstige klokje. De grote klok is aangesloten op het uurwerk, en laat elk half uur van zich horen. (4)
Bij feestdagen, Kerstmis, Palmzondag en Pasen werden vroeger beide klokken geluid, wat extra blij en feestelijk klonk. Helaas ontstond later daardoor lekkage bij de toren, waardoor dat niet meer gedaan kon worden. (5)
Volgens een in 2002 opgemaakt inspectierapport is de onderdiameter van het Schokker klokje 425 mm, en het gewicht ongeveer 55 kilo. Het klokje klinkt nog redelijk en de slagtoon is C3.
Het omschrift van de klok luidt: +AMSTELODAMI: ANNO DOMINI 1710.
De klok werd in 1710 te Amsterdam gegoten, waarschijnlijk door Jan Albert de Grave.
Dat rapport vermeldt ook dat het klokje volgens overlevering nog een poos dienst gedaan heeft als bel bij de pont over het Ramsdiep, tijdens de aanleg van de Noordoostpolder. (6)
Dhr. Wim de Vries vertelde daarover het volgende: In 1941- 1942 vielen de gronden rondom Schokland droog, waardoor het mogelijk was om met paard en wagen of smalspoor het eiland te bereiken. Vanuit enkele landbouwschuren op de dijk bij Ramspol werd toezicht gehouden op het personeel dat werkzaamheden op Schokland verrichtte.
Deze schuren werden ook gebruikt als magazijn voor opslag van materialen, en dhr. De Vries was daar administrateur en verzorgde de aankomst en afgifte van het materiaal. Het was oorlog en de Duitse bezetters eisten dat alles wat van koper was ingeleverd moest worden, zodat er meer oorlogstuig gemaakt kon worden. Veel historische luidklokken werden daarna zonder enig pardon in beslag genomen en omgesmolten. De luidklok van Schokland zou gelukkig de dans ontspringen.
Dhr. De Vries vertelde verder:
"Voorzover ik mij kan herinneren werd zonder verdere informatie op een avond de klok bij mij aan het magazijn op Ramspol afgeleverd. Hij werd in het kantoor op een kastje geplaatst en bleef daar enige maanden staan. Naar ik veronderstel werd er gevreesd dat de Duitsers de klok weg zouden halen en bovendien was het niet inleveren van koper strafbaar."
De klok werd begraven in het magazijn voor kleinmateriaal in de landbouwschuur op de dijk te Ramspol. De bestrating werd daarna weer netjes hersteld, zodat het niet te zien was dat er op die plaats was gegraven.
Na de oorlog kwam de klok weer boven water. Uit een oud kerkblaadje blijkt vervolgens dat in 1946 de Schokker luidklok door de Directie Wieringermeer (Noordoostpolderwerken) aan de Nederlands Hervormde Kerk in het nieuwe Ens is afgestaan. (7)
Het zou gaan zoals het in vele andere dorpen en steden is gegaan. Het bezoekersaantal van de kerk liep terug, en daarom werd in 2006 de laatste dienst gehouden. In 2007 is het gebouw omgebouwd tot woning. En het oude klokje keerde terug naar waar het vandaan kwam.
Noten:
- De Leeuwarder Courant van 19-7-1952.
- De Noordoostpolder, 22-6-1953.
- Enser Kerkepad, 24-4-1988.
- De Noordoostpolder, 23-5-1952, 6-6-1952, 8-5-1853 en 15-5-1953.
- Enser Kerkepad, 24-4-1988.
- Gegevens afkomstig van een inspectierapport, in 2002 opgemaakt door Jan Kuipers, adviseur Luidklokken & Torenuurwerken te Steenwijk (zie internetsite http://www.gittamontanus.nl/ens/toren/klok.htm). Volgens dat rapport is sprake van een luidsysteem met rechte luidas en vliegende klepel, en heeft het klokje een traditionele kroon, waarbij op de originele kroonarmen maskers zijn aangebracht.
- Wim de Vries, De ondergedoken klok van Schokland, in: De Vriendenkring (uitgave van de Vrienden van Schokland, jrg. 36, 1996, nr. 4).
Enkele foto's van het klokje
4 dec. 2008
 |  |
 |  |
De ondergedoken klok van Schokland
  |
 Foto uit de collectie van de gemeente Noordoostpolder, gemaakt door Hans Veenhuis - 1976. |
 Uit: 'Kerknieuws' van de Nederlands hervormde gemeente Noordoostpolder d.d. april 1946. |
DE VRIENDENKRING
(uitgave van de Vrienden van Schokland)
36e jaargang (1996) nr. 4
Al gedurende een aantal jaren zijn er vragen over een klok (een bronzen bel) die afkomstig zou zijn van het eiland Schokland. De vraag is dan waar deze bel is gebleven. Het zou jammer zijn wanneer de geschiedenis van dit klokje verloren zou gaan.
In 1941-1942 vielen de gronden tussen het nu bestaande Ens en het eiland Schokland droog, waardoor het mogelijk werd om met paard en wagen of smalspoor Schokland te bereiken. De laatste man van Schokland had het eiland verlaten, de aanwezige gebouwen en goederen waren onbeheerd achtergebleven.
Het was oorlog, de Duitse bezetter had gebrek aan koper en verordende dat alle koper moest worden ingeleverd.
T. Terwisscha van Scheltinga (bedrijfsboer) had toezicht over het personeel dat de eerste werkzaamheden op Schokland verrichtte. Van Scheltinga had kantoor in één van de landbouwschuren op de dijk bij Ramspol. Deze landbouwschuren werden gebruikt als magazijn voor opslag van materialen. Ondergetekende was daar administrateur en verzorgde de aankomst en afgifte van het materiaal.
Voorzover ik mij kan herinneren werd zonder verdere informatie op een avond de klok bij mij aan het magazijn op Ramspol afgeleverd. Hij werd in het kantoor op een kastje geplaatst en bleef daar enige maanden staan.
Naar ik veronderstel werd er gevreesd dat de Duitsers de klok weg zouden halen en bovendien was het niet inleveren van koper strafbaar.
De klok werd begraven in het magazijn voor kleinmateriaal in de landbouwschuur op de dijk te Ramspol. De bestrating werd na het begraven weer hersteld, zodat het onzichtbaar was dat er op die plaats was gegraven.
De klok was naar mijn schatting 50 tot 75 centimeter hoog. Op de ene zijde staan de letters 'Amstelodami', op de andere zijde 'Anno Domini...'. Het jaartal wist ik niet meer.
Bij zeer uitgebreid onderzoek in geheel Nederland, vooral telefonisch, werden met diverse personen gesprekken gevoerd om zo mogelijk de nodige informatie te verkrijgen. Zonder resultaat. Bleef over het vermoeden dat het klokje in de Nederlands Hervormde ker te Ens zou hangen.
Met een goede verrekijker was vanaf beneden te zien dat de moeilijk te lezen letters overeen kwamen met het opschrift.
De heer Pol uit Ens was bijzonder behulpzaam en bereid om naar het klokje te klimmen. Hij kon vaststellen dat het schrift luidt 'Amstelodami, Anno Domini 1710'.
Daarna op zoek naar de eigenaar. Na omwegen terecht gekomen bij de heer Vinjé te Emmeloord. Een dezer dagen stuurde hij een afschrift van een kerkblaadje uit 1946, waarin vermeld staat dat bij ingebruikname van het kerkje te Ens in 1946 door de Directie Wieringermeer (Noordoostpolderwerken) een klokje was geschonken afkomstig van Schokland uit de Nederlands Hervormde kerk.
Met deze vermelding is naar mijn oordeel het raadsel van het klokje van Schokland opgelost. Het moeizame zoeken naar de ondergedoken klok is uitgevoerd door T. de Vries te Dronten.
Vragen die overblijven:
| 1. | Was de klok een geschenk van Amsterdam of duidt de inscriptie op de datum van het gieten? |
| 2. | Wie heeft de klok in de schuur van Ramspol opgegraven en wanneer? |
| 3. | Is het klokje inderdaad van de Nederlands Hervormde kerk van Schokland geweest? Daarover was in 1942 verschil van mening. |
Lelystad, 12 oktober 1996
Nieuwe Ens krijgt klok van het oude Ens
Leeuwarder Courant
19 juli 1952
De klokkengieter: Jan Albert de Grave
Overgenomen uit:
A.Lehr: Register van Klokkengieters (www.beiaardmuseum.nl):
Jan Albert de Grave was afkomstig van Celle, 35 km noordoostelijk van Hannover. De Grave trad voor het voetlicht toen hij op 10 juli 1699 trouwde met Catharina ten Wege, de weduwe van de Amsterdamse stadsklokken- en geschutgieter Claude Fremy. Hij noemde zich toen geschutgieter en zou zijn beroep in de Palmstraat te Amsterdam hebben uitgeoefend. Nochtans werd hij pas op 17 februari 1700 burger van Amsterdam. Op dat moment dreef de weduwe Ten Wege de Amsterdamse gieterij samen met meesterknecht Claes Noorden, een leerling der Hemony's. Catharina ten Wege stierf in 1704.
Samen met Claes Noorden met wie hij een compagnonschap aanging, leverde hij beiaarden voor de Abdij te Park (1709), een spel dat later naar Leuven verhuisde, en een voor Middelburg (1714-15). Het lijkt voor de hand te liggen dat in de totstandkoming van beide spellen Noorden als leerling der Hemony's de belangrijkste rol heeft gespeeld. Nochtans, na diens dood in 1716 zou De Grave nog twee beiaarden maken, namelijk in 1717 voor de Parochialkirche in Berlijn en in 1721 voor de Garnisonskirche te Potsdam, beide in de laatste oorlog verwoest. Of deze dezelfde kwaliteit hadden als die voor Park en Middelburg weten wij niet.
Toen De Grave op leeftijd kwam, werd in 1731 of eerder Nicolaas Muller diens compagnon. De Grave moet in 1734 of kort daarvoor gestorven zijn, want in dat jaar werd de gieterij aan Ciprianus Crans verhuurd. Daarmee was de laatste klokkengieter in Nederland gestorven die de kunst van het beiaarden maken verstond. Het zou twee eeuwen duren voordat wederom een Nederlandse klokkengieter daartoe in staat was.
bronnen:
- B.Bijtelaar, De Zingende Torens van Amsterdam (Amsterdam, 1947), p.42-43.
- André Lehr, Van paardebel tot speelklok. De geschiedenis van de klokgietkunst in de Lage Landen (Zaltbommel, 1971, 2de druk 1981), p.228-229.
- D.A. Wittop Koning, Nederlandse Vijzels (Weert, 2de druk 1989), p.41.