Wonen op gewijde grond

Woonmixx

Boven het huis hangt een klok van drie meter doorsnee, maar een deurbel is er nog niet. Ondernemer Gitta Montanus en sportjournalist Maarten Heijenk kochten de voormalige Nederlands Hervormde Kerk in Ens en vestigden er hun droomhuis.

De hoop om ooit het ideale vrijstaande huis nog te vinden, een oude gymzaal of een verlaten school, hadden ze laten varen. Ze woonden al lang en breed in een modern appartement in De Erven toen kerkgemeente De Zaaier in Ens wegens verhuizing de Nederlands Hervormde kerk uit 1953 in de verkoop zette.
Binnen twee dagen waren Gitta Montanus en Maarten Heijenk de trotse eigenaren van een monumentaal pand. Dit ook tot hun eigen lichte verbazing. Er gingen echter twee jaar van plannen en bouwen voorbij voordat ze het nieuwe huis konden betrekken.

Een huis in de kerk
Gitta Montanus: "Voor ons, de architect Alje Korfker en de aannemer Van Egmond was dit geen alledaagse ervaring. Onze twee belangrijkste wensen lieten zich niet zonder slag of stoot verenigen. Enerzijds wilden we dat de kerk vooral een kerk bleef. Anderzijds wilden we ook gewoon een huiselijke en knusse woning."

Architect Alje Korfker vond een passende oplossing.
Korfker: "De conclusie was dat we een aparte geïsoleerde woning moesten bouwen binnen de muren van de kerk. Dat beperkt de stookkosten en zorgt ervoor dat je de ruimte van de kerk blijft beleven. De voornaamste uitdaging zat hem in een goede wisselwerking tussen de woning, de kerk en de buitenlucht."

Uitzicht en lichtval
Korfkers ontwerp plaatst het woongedeelte tegen de achtermuur van de kerk, op de plaats van de preekstoel en de avondmaalstafel. Tussen de entree van de kerk en de ingang van het huis strekt zich de oorspronkelijke kerkvloer uit met daarboven een massieve ruimte.
De indeling van de verdiepingen zijn net even anders dan gebruikelijk. Op de begane grond bevinden zich de slaapvertrekken, de badkamer en het toilet. De vloer ligt iets verzonken in de grond en de gevel is van hout. De bovenverdieping bevat de woonruimte en is geheel overkoepeld met een glazen dak. De vloer loopt over in de galerij die in een U-vorm langs de muren van de kerk loopt.

Alje Korfker: "De ramen in de kerk zitten op ruim twee meter hoogte. Al het licht en het uitzicht bevindt zich dus bovenin. Als je nu aan de keukentafel of op de bank zit, beleef je de volledige ruimte van de kerk en kijk je ook direct uit op het plein, de bomen en de lucht. Op grondniveau word je omringd door muren. Daar heb je het minste licht en de meeste privacy."

Terras in de zon
De woning ligt met een knipoog als een schip in de zee van ruimte.
Alje Korfker: "Die indeling geeft een bijzonder ruimtelijk effect. Normaal zit er een tuin of een balkon aan de buitenkant van een huis. In dit geval heb je die buitenruimte allemaal aan de binnenkant. Het is net een overdekt plein. In de zomer draai je een raam open en heb je een terras in de zon. Daarentegen hebben we de grenzen tussen woon- en restruimte ook weer willen vervagen. Door de vloer over te laten lopen in de omloop bijvoorbeeld. Je stapt vanuit de woonkamer zo de galerij op om aan de overkant een riedel op het orgel te geven."

DE KERK OP HET INTERNET

Maarten Heijenk houdt een website bij met allerlei artikelen en foto's over de geschiedenis en de bouw van de kerk.

"Een kerk, die in dit ogenschijnlijk oer-nuchtere land met hard werkende mensen iets biedt, waar we elders vergeefs naar zoeken. Een kerk, Nederlands-Hervormd, waar men durfde afwijken van het geijkte, witgekalkte interieur met een zeker wel plechtige, maar meestal toch niet warme stemming."
Het Parool (21 mei 1953)

www.gittamontanus.nl/ens

Authenticiteit
Dankzij de bewoners bleef het gebouw een metamorfose bespaard tot supermarkt, nachtclub of tapijthal. Maar voordat het in 1996 verklaarde monument een woning mocht worden, stelde de gemeente wel de nodige eisen. Zo mocht er weinig gewijzigd worden aan de buitenkant van het gebouw. Dat betekende dat alle bouwmaterialen en machines naar binnen moesten via de voordeur of de ramen.

Maarten Heijenk: "Dat vroeg om creatieve oplossingen. Gelukkig was de aannemer Van Egmond erg enthousiast over het project. Tegenwoordig zetten ze in vier dagen een huis in elkaar. Dus als je echt van het vak houdt, is zo'n kerk natuurlijk genieten. Dit was allemaal ambachtelijk handwerk. Gewone muurelementen passen niet door de deur. Twee dragende pilaren steken dwars door de woning. De omwalling is dertig centimeter dik. Zelfs de meest futiele zaken als een brievenbus of een deurbel zijn dan geen routineklussen meer."

Sinds juni wonen Gitta en Maarten officieel in de kerk. De kerkbanken, de preekstoel, het orgel, het psalmenbord en de collectezakjes, veel oude elementen hebben een harmonische plek gekregen naast het reguliere meubilair. Aan de keukentafel staat de bank van de koster. Gitta: "We wonen in een kerk die toch aanvoelt als knus en warm thuis."

Een publicatie uit Woonmixx, een makelaarskrant uitgegeven doorMiracle Design.
4 oktober 2007.