Het Maandblad

Juni 1952

Kerkbouw in de Noordoostpolder

Vrijdag 30 Mei j.l. was weer een grote dag voor de jonge gemeente,,De Noordoostpolder''. Op deze dag werd n.l. de eerste paal geslagen voor de tweede definitieve kerk in de Noordoostpolder en wel in het dorp Ens. Reeds enkele jaren stond in Ens een z.g. Zwitserse Noodkerk, doch deze was veel te klein geworden.
De nieuwe kerk is ontworpen door de architecten Nielsen en Spruit uit Amsterdam en wordt gebouwd door aannemer K. Ooms uit Ens. Zowel architect als aannemer zullen zo snel mogelijk werken en men hoopt dan ook dat de kerk omstreeks Kerstmis gereed zal zijn.

Waar de kerk komt en hoe groot de afmetingen zijn.
In het midden van Ens komt een dorpsplein, en midden op dit plein komt de Herv. Kerk en het jeugdgebouw te staan. Het is dus de bedoeling, dat ieder rondom de kerk heen kan lopen en dat de jeugd onder de muren kan spelen, zodat 't geheel een nodigend karakter krijgt. De Hervormde Kerk wil dus middelpunt zijn.
Loopt men vanaf de Baan naar het Kerkplein, dan ziet men voor zich een klein 'binnenpleintje' met rechts de kerk en links het jeugdgebouw. De hoofdafmetingen van de kerk zijn: Lengte 19,5 meter, breedte 14,5 meter, terwijl de muren ruim zes meter hoog worden. Het dak springt iets in en krijgt een hoogte van negen meter. De dakbedekking van de kerk zal uit leien bestaan. Op het dak komt een z.g. dakruiter van zes meter hoog. Op de spits komt geen traditioneel haantje, doch een botter als windwijzer. Het hoogste punt wordt 24 meter. In de dakruiter komt een luidklok van 300 K.G. te hangen, welke evenals die van Emmeloord door de fa. v. Bergen uit Midwolda gegoten zal worden. Als bijzonderheid is nog te vermelden, dat Ens er nog een tweede luidklokje bij krijgt n.l. het kleine klokje van het vroegere kerkje op Schokland. Dit is dus één van de weinige banden, welke Ens met het verleden binden.
Vermoedelijk zal nog een uurwerk geschonken worden.

Mozaïek in gevel.
Gaan we nu in gedachten op het kleine binnenpleintje voor de hoofdingang van de kerk staan, dan zien we rond om deze deuren een mozaïek voorstellende ,,De Zaaier''. Deze mozaïek zal gemaakt worden van alle mogelijke gekleurde stukjes steen en is ontwerpen door de kunstenaar B.B. Hendriks uit Amsterdam. Een dergelijke decoratieve versiering van kerkgebouwen is iets nieuws en vermoedelijk wel een unicum voor de Hervormde kerk in ons land.
Zoals u op de afbeelding kunt zien, bestaat de compositie van het mozaïek uit twee gedeelten:
Links: De verzen die betrekking hebben op de onvruchtbaarheid van de bodem waarin het zaad gestrooid wordt: de weg (vogel) de steenachtige grond (zopn), de met doornen begroeide grond (doorntakken). Deze drie elementen bedoelen dus als symbolen, verkorte beelden, te worden opgevat. Zij geven een beeld van koren dat door de zon verschroeid is of door doornen verstikt wordt. Zij dienen dit beeld door de onderlinge samenhang op te roepen.
Rechts: De Zaaier met het tot rijp koren opgegroeide zaad; een uitbeelding van datgene van de gelijkenis wat zich op de vruchtbaarheid betrekt.
Om een verbinding tot stand te brengen tussen links en rechts werd één der drie elementen links, de vogel, hieruit losgemaakt, boven de deur herhaald en rechts zo toegepast, dat hier het hoofdmoment van het mozaïek, een dramatisch conflict, kon ontstaan tussen het uitzaaien, het belagen en het tot rijpheid komen.
Aesthetisch bezien is er dus gepoogd een eenheid tot stand te brengen tussen teken (links) en beeld (rechts).

Interieur.
Gaan we de drie treden van de stoep op, dan komen we via het portaal in de kerkruimte zelf. Hierin zal het oog direct vallen op de pilaren welke men rondom ziet en waarop aan drie zijden een gaanderij gebouwd wordt. De zijgaanderijen zijn zeer smal, de orgelgaanderij breder. Vanuit de kerk zelf lopen trappen naar boven. Vooraan in de kerk komt het liturgisch centrum met vaste avondmaalstafel en doopvont. Op de centrale plaats de kansel. Onder de smalle zijgaanderijen staan geen banken, zodat we rondom banken en liturgisch centrum kunnen heenlopen. Vooraan in de kerk komt een nooduitgang. De vloer zal bestaan uit gewapend-betonplaten, welke los in het zand komen te liggen. In totaal krijgt de kerk ongeveer 450 zitplaatsen.

Het orgel.
Bij de fa. v. Leeuwen te Leiderdorp werd een eenvoudig 7 stemmig pijporgel besteld voor f 12600,-. Het heeft 6 stemmen op het manuaal en 1 stem een bourdon 16 voet op het pedaal. Gehoopt wordt dat dit orgel bij de ingebruikneming ook klaar is.

Bijgebouwen.
Als afsluiting van het intieme binnenpleintje wordt de predikantskamer gebouwd. Hieronder de verwarmingskelder. Deze vertrekken hebben verbinding met de kerkzaal. Links op het plein is los van de kerk het jeugdgebouw geprojecteerd. Het grootste gedeelte van de zaal ligt 1 meter beneden het maaiveld. In de zaal zelf zullen ongeveer 150 plaatsen komen. Het toneeltje zal door geluiddempende deuren en gordijnen afgesloten kunnen worden, zodat het apart als vergaderzaaltje gebruikt kan worden. Onder het toneel komen een paar kleedhokjes en een klein verwarmingskeldertje.
Het achtergedeelte van dit gebouw bestaat uit een vestiaire, keukentje, toiletten, portaal enz. De lengte van dit gehele gebouw wordt ongeveer 26 meter. De breedte der zaal ongeveer 7 meter. De dakbedekking bestaat uit dakpannen.

De verwarming.
Beide gebouwen krijgen een aparte ketel voor hete-luchtverwarming. Dit heeft het voordeel dat de grote ketel voor de kerk Zaterdagavond pas aangemaakt behoeft te worden. Voor het verenigingsgebouw is een kleine ketel gedacht, die in de week steeds door kan branden. De aanleg geschiedt door ,,Sawema Verwarmingsbedrijf''.
De capaciteit is zodanig dat bij 10 graden vorst voor de kerk een temperatuur gegarandeerd is van 15 graden celcius en voor het verenigingsgebouw van 18 graden.

Pastorie.
Deze komt normaal met andere woningen aan het kerkplein te staan en is zeer bescheiden van opzet. Beneden een grote woonkamer met keuken, toilet en gang. Iets hoger ligt de studeerkamer en daaronder het schuurtje. Vanuit de keuken kan men een paar treden afdalen en staat dan in 't schuurtje. Dit heeft een uitgang naar buiten. Boven komen enkele slaapkamers en een douche-cel.

Kosten.
De aanbestedingsprijs van de gebouwen bedroeg f 186.242. Hierbij komen dan de inventaris, verwarming en verlichting. Grondaankoop, luidklok, orgel enz. Het geheel is begroot op f 262.000,-. Dit is dus inclusief alles.
Opgemerkt moet nog worden dat de bouwkosten in de Noordoostpolder erg hoog zijn, doordat een groot deel der arbeiders van elders komt en hierdoor op het loon een vrij groot bedrag komt voor huisvesting en reiskosten, verlofuren en sociale lasten hierover. Bovendien moet in de polder behoorlijk geheid worde, wat weer een flink bedrag uitmaakt. Vergelijkingen met andere kerken zijn dus moeilijk te treffen.
De Hervormde Gemeente van Ens wacht met ongeduld op de dag dat zij haar nieuwe gebouwen in gebruik kan nemen, want momenteel kan het verenigings- en jeugdwerk niet verder ontplooid worden door gebrek aan ruimte.
Tevens kan dan weer één van de pioniersnederzettingen in het Westen van de polder gelukkig gemaakt worden, doordat de noodkerk beschikbaar komt.

v. HULST.