Hervormde kerkbouw
in het na-oorlogse Nederland
De Nederlands Hervormde Kerk had na de bevrijding 400 verwoeste en meer of minder zwaar beschadigde kerkgebouwen. Toen de kerkgenootschappen voor de opgaaf stonden om deze kerken te herbouwen deed zich de vraag voor of hier de geschikte krachten wel voor aanwezig zouden zijn. Het verleden van de protestantse kerkbouw bleek daarenboven geen vaste lijn te hebben ontwikkeld, die bij de kerkbouw en de nieuwbouw kon worden gevolgd.
Om aan de moeilijkheden het hoofd te bieden werd door de Nederlands Hervormde Kerk een bouw- en restauratiecommissie ingesteld, welke de toezichthoudende organen van advies dient omtrent esthetische, liturgische en bouwkundige waarde van de projecten, waarop goedkeuring wordt verzocht.
De commissie oefent volgens de letter weliswaar geen dwingende macht uit, doch in de praktijk houdt zij zich eveneens bezig met het geven van adviezen omtrent architectenkeuze, bij welke taak zij zich gesteund weet door een publicitaire propaganda. Een en ander brengt met zich mee dat de meningen en handelingen van de commissie meestal wel doorslaggevend zullen zijn. Dat aan een dergelijk monopolie gevaren verbonden zijn, ook al is het goed bedoeld, valt niet te miskennen.
Het aantal kerken en andere kerkelijke gebouwen na de oorlog verrezen loopt in de honderden. De samenstellers van het hier te bespreken boek hebben uit deze grote voorraad 33 projecten uitgekozen, dus slechts een klein deel, naar hun mening echter wel een belangrijk deel.
Na de inhoud van het boek langdurig in ons te hebben opgenomen, moeten wij tot onze teleurstelling concluderen, dat het gehalte van de gepubliceerde projecten zeer uiteenlopend is en dat slechts een klein aantal projecten zonder bedenkingen aanvaard kan worden.
... Een allerbeminnelijkste dorpskerk werd gebouwd te Ens (N.O.P.) door de architecten Chr. Nielsen en J.H.C. Spruit. Het aangrenzende pleintje dankt zijn huiselijk karakter voornamelijk aan de prettige wijze, waarop kerk, jeugd-gebouw en pastorie gegroepeerd zijn. De vormgeving van het kerkje is stellig zeer traditioneel georiënteerd, maar biedt desondanks een sterk vernieuwend aspect. Binnen het interieur is het plafond, aangebracht in de zichtbare dakstoel, jammer genoeg minder fraai.
Jan Henselmans